Jak zostać wolontariuszem w hospicjum: szkolenie, obowiązki i wsparcie dla wolontariusza

Żeby zostać wolontariuszem w hospicjum, trzeba zgłosić się do koordynatora wolontariatu w wybranym hospicjum stacjonarnym lub domowym, odbyć rozmowę kwalifikacyjną i ukończyć bezpłatne szkolenie. Kurs trwa zwykle od kilku do kilkunastu spotkań i obejmuje podstawy opieki paliatywnej, komunikacji z chorym i rodziną oraz radzenia sobie z własnymi emocjami. Wolontariusze medyczni pomagają przy pielęgnacji, a pozostali towarzyszą chorym, prowadzą zajęcia, wspierają rodziny i biorą udział w kwestach. Nie trzeba mieć wykształcenia medycznego, ale potrzebna jest dojrzałość, regularność i gotowość do kontaktu z cierpieniem. Większość hospicjów przyjmuje osoby pełnoletnie, a młodzież angażuje w akcje poza oddziałem.

Jakie zadania wykonują wolontariusze

Wolontariat hospicyjny ma wiele form i nie każda wymaga przebywania przy łóżku chorego. Hospicja zwykle dzielą wolontariuszy na kilka grup:

• Wolontariusze medyczni - lekarze, pielęgniarki, studenci kierunków medycznych i osoby po kursie opiekuna, którzy pomagają przy karmieniu, zmianie pozycji, toalecie chorego.
• Wolontariusze opiekuńczy - towarzyszą pacjentom: rozmawiają, czytają, spacerują z nimi, pomagają w drobnych sprawach, dają rodzinie chwilę odpoczynku.
• Wolontariusze akcyjni - biorą udział w zbiórkach, kwestach, kiermaszach i kampaniach społecznych, na przykład przy akcjach przed Wszystkimi Świętymi czy w okresie przedświątecznym.
• Wolontariusze specjaliści - fryzjerzy, muzycy, plastycy, prawnicy, informatycy, którzy dzielą się swoimi umiejętnościami.
• Wolontariusze wspierający żałobę - po dodatkowym przygotowaniu pomagają rodzinom po śmierci bliskiego.

W hospicjum domowym wolontariusze odwiedzają chorych w ich mieszkaniach. Dla wielu rodzin to ogromna ulga: ktoś posiedzi z chorym, gdy opiekun idzie do lekarza, na zakupy czy po prostu potrzebuje godziny dla siebie.

Rekrutacja i szkolenie krok po kroku

Każde hospicjum ma własne zasady, ale droga do wolontariatu wygląda zwykle podobnie:

1. Kontakt z koordynatorem - telefoniczny lub przez formularz. Hospicja prowadzą nabory kilka razy w roku, często jesienią.
2. Rozmowa kwalifikacyjna - koordynator pyta o motywację, doświadczenia, w tym o niedawne straty bliskich, i o czas, jaki możesz poświęcić.
3. Szkolenie podstawowe - zajęcia z psychologiem, pielęgniarką, lekarzem i doświadczonymi wolontariuszami. Uczą, czym jest opieka paliatywna, jak rozmawiać z chorym i jak reagować w trudnych sytuacjach.
4. Badania i formalności - przy wolontariacie medycznym potrzebne są aktualne badania i szczepienia, a wszyscy podpisują porozumienie wolontariackie i zobowiązanie do zachowania tajemnicy.
5. Okres próbny - pierwsze dyżury pod opieką doświadczonego wolontariusza lub członka zespołu.

Porozumienie wolontariackie określa zakres zadań, czas trwania współpracy i obowiązki obu stron. Przy porozumieniu na okres do 30 dni hospicjum musi zapewnić wolontariuszowi ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków, a przy dłuższej współpracy wolontariusz w razie wypadku ma prawo do świadczeń na zasadach zbliżonych do wypadków przy pracy. Na prośbę wolontariusza hospicjum wydaje też zaświadczenie o wykonanej pracy, które przydaje się na przykład przy rekrutacji na studia medyczne lub w CV.

Pierwszy dyżur: czego się spodziewać

Pierwsze odwiedziny u chorego budzą zwykle najwięcej obaw. Wiele osób boi się, że nie będzie wiedziało, co powiedzieć. W praktyce rozmowa często toczy się wokół zwykłych spraw: rodziny, dawnej pracy, ulubionych książek czy pogody za oknem. Czasem chory chce po prostu, żeby ktoś posiedział obok w ciszy albo potrzymał go za rękę. Słuchanie jest ważniejsze niż mówienie, a szczera obecność ważniejsza niż mądre słowa.

Przed pierwszym dyżurem koordynator lub pielęgniarka przekazuje najważniejsze informacje o pacjencie: jak się czuje, w czym potrzebuje pomocy, czego unikać. Po dyżurze warto zapisać kilka zdań o tym, co się wydarzyło, i omówić wrażenia z opiekunem wolontariatu.

Czego wolontariusz nie robi

Dobre przygotowanie obejmuje także jasne granice. Wolontariusz opiekuńczy nie podaje leków, nie wykonuje zabiegów medycznych i nie udziela porad dotyczących leczenia. Nie przekazuje rodzinie informacji o stanie zdrowia chorego, bo to zadanie lekarza. Nie przyjmuje też pieniędzy ani prezentów o większej wartości. Takie zasady chronią pacjentów, ich bliskich i samego wolontariusza.

Ważna jest też regularność. Chorzy i rodziny przywiązują się do osób, które ich odwiedzają, więc lepiej zadeklarować dwie godziny w tygodniu i dotrzymać słowa, niż obiecać więcej i znikać. Jeśli Twoja sytuacja się zmienia, porozmawiaj z koordynatorem, zamiast po prostu przestać przychodzić.

Jak dbać o siebie przy wolontariacie hospicyjnym

Kontakt z umierającymi i ich bliskimi jest poruszający, a czasem bardzo trudny. Hospicja wiedzą o tym i zapewniają wolontariuszom wsparcie: regularne spotkania grupy, rozmowy z psychologiem, superwizje. Warto z nich korzystać, nawet jeśli wydaje Ci się, że dobrze sobie radzisz. Wiele osób odkrywa, że wspólne rozmowy pomagają zrozumieć własne reakcje i nie zabierać ciężaru do domu.

Zwróć uwagę na sygnały przeciążenia: kłopoty ze snem, rozdrażnienie, natrętne myśli o pacjentach, poczucie winy, że robisz za mało. To znak, by porozmawiać z koordynatorem i może na jakiś czas zmniejszyć liczbę dyżurów albo zająć się zadaniami poza oddziałem. O tym, jak troska o innych może odbić się na nas samych, piszemy w tekście o tym, jaki jest wpływ nadmiernej troski o innych na własne zdrowie emocjonalne.

Jeśli nie czujesz się gotowy na wolontariat przy łóżku chorego, możesz zacząć od akcji społecznych hospicjum albo od innych form pomocy w swojej okolicy. Inspiracje znajdziesz w artykułach o tym, jak wygląda organizacja działań wolontariackich w społeczności lokalnej i jak działa organizacja grup wsparcia w społeczności lokalnej. Każda forma zaangażowania ma znaczenie. Ktoś, kto raz w miesiącu upiecze ciasto na spotkanie rodzin w żałobie albo pomoże w porządkowaniu magazynu darów, także odciąża zespół, który może więcej czasu poświęcić chorym. Jesień i okres przedświąteczny to czas, gdy hospicja szczególnie potrzebują rąk do pracy.